Κοκκινιά, 17 Αυγούστου 1944. Μια ομάδα Γερμανών και οι ντόπιοι συνεργάτες τους συλλαμβάνουν έναν μαυραγορίτη την ώρα που γιορτάζει τον γάμο του, και του αναθέτουν τον ρόλο του καταδότη για να επωφεληθούν απ' τις «γνωριμίες» του.
Ο Κ. Καζάκος με τον Μάνο Κατράκη, που υποδύεται έναν αγωνιστή της Αντίστασης. Ετσι αρχίζει η τραγωδία του «Μπλόκου της Κοκκινιάς», μιας ιστορικής θηριωδίας των Γερμανών με 315 θύματα.
Η ιστορία αποτυπώθηκε στο «Μπλόκο» (1966), μια ιστορική ταινία (στην εποχή της προβλήθηκε και στην «Εβδομάδα Κριτικής» του Φεστιβάλ Κανών) που εστίασε στα αιματηρά εκείνα γεγονότα του '44, φέροντας την υπογραφή ενός σημαντικού θεωρητικού του κινηματογράφου: του Αδωνι Κύρου, που συμμετείχε ενεργά στην Εθνική Αντίσταση, αλλά μετα τον πόλεμο έζησε στη Γαλλία. Από την Πέμπτη η ταινία θα προβάλλεται και πάλι.
Στο φιλμ του Κύρου, ο ήρωας στο τέλος μεταστρέφεται. Καθώς περιφέρεται στην πλατεία όπου απελπισμένοι άνθρωποι, πεσμένοι στα γόνατα, περιμένουν το νεύμα του κουκουλοφόρου που θα τους υποδείξει ως αντιστασιακούς, αναγνωρίζει έναν δικό του άνθρωπο (Γ. Φέρτης). Σε μια αναλαμπή, πετάει την κουκούλα και συντάσσεται με την άλλη πλευρά.
«Είναι υπαρκτό πρόσωπο», μας είπε ο Κώστας Καζάκος, που τον υποδύεται. «Τελευταία στιγμή μεταστράφηκε γνωρίζοντας πως θα εκτελεστεί. Θυμάμαι πόσο με προβλημάτιζε το πώς θα πείσω γι' αυτήν τη μεταστροφή...».
Βίωσαν συγκλονιστικές στιγμές στο γύρισμα. «Θυμάμαι τις γυναίκες της γειτονιάς να κάθονται στις αυλές τους και ξαφνικά να περνάει έξω από την πόρτα τους το καμιόνι και να βγαίνουν γερμανοί στρατιώτες. Τις έβλεπες να τρέχουν σε κατάσταση πανικού. Το πιο συγκλονιστικό όμως ήταν όταν στήσαμε τη συγκέντρωση στην πλατεία. Ενα γερμανικό τζιπ περιφερόταν και μια φωνή ούρλιαζε στο πλήθος: "Αχτουνγκ, άχτουνγκ. Γονατίστε! Γονατίστε!". Οι περισσότεροι Κοκκινιώτες είχαν βρεθεί και στην πραγματικότητα 22 χρόνια πριν στην πλατεία και πέφτοντας στα γόνατα ξαναζούσαν κάθε στιγμή με κλάματα και αναφιλητά».
Με σαφείς επιρροές από το μαρξισμό και ευδιάκριτη ντοκιμαντερίστικη ματιά, ο Κύρου εστιάζει εξίσου στη συμβολή του λαού αλλά και της μεμονωμένης προσωπικότητας και προσπαθεί να αναδείξει τη δυνατότητα ακόμα και του πιο ασήμαντου καθημερινού ανθρώπου να οδηγηθεί σε μια ηθική επιλογή. Πολλοί μελετητές θεώρησαν πως ο σκηνοθέτης παίρνει αποστάσεις από τον γραφικό μελοδραματισμό και την πατριωτική μεγαλοστομία που χαρακτήριζαν τις περισσότερες ταινίες της εποχής. Οχι όμως και ο γνωστός σκηνοθέτης Γιώργος Πανουσόπουλος. Μόλις 23 ετών τότε, ανέλαβε τη διεύθυνση φωτογραφίας της ταινίας -ήταν μάλιστα η πρώτη του μεγάλου μήκους: «Ημουν βλέπετε ο μόνος τότε που τραβούσε με κάμερα στο χέρι. Ετσι, ο Κύρου έδιωξε τον παλιό διευθυντή φωτογραφίας και πήρε εμένα: ένα παιδάκι που ήταν μέχρι εκείνη τη στιγμή β' βοηθός!».
Κι όμως σήμερα ο ίδιος θεωρεί την ταινία «από κακή έως απαίσια. Παρά το ότι κομμάτι της ήταν οι ίδιοι οι Κοκκινιώτες, το φιλμ αναπαριστά με αφέλεια το μπλόκο. Είναι ο τρόπος του ΚΚΕ... Αν και μοντέρνα από κινηματογραφικής πλευράς, δεν μπορώ να την υπερασπιστώ. Και σας θυμίζω πως ο πατέρας μου ήταν εξορία. Τουλάχιστον οι άλλες ταινίες της εποχής είχαν το ελαφρυντικό της ανοησίας...».
«Γιατί», αναρωτιέται, «η αριστερά πρέπει πάντα να γυρίζει ταινίες απελπιστικά αφελείς και δειλές; Χωρίς καμία αυτοκριτική; Αν σκεφτεί κανείς το αίμα που έχει χυθεί φαντάζουν τόσο "μικρές"...».
Αλλά εδώ έχουμε ένα αληθινό γεγονός: εκατοντάδες νεκρούς, δεκάδες δωσίλογους και κουκουλοφόρους, την ΕΑΜική αντίσταση. Δηλαδή ο ίδιος πώς θα έπιανε το θέμα; «Θα εστίαζα σε πιο αληθινούς ανθρώπους», απαντά.
Ο διανομέας της ταινίας πάντως, Βελισσάριος Κοσσυβάκης, μας είπε πως «η έξοδος μιας τέτοιας ταινίας σε αυτήν την πολιτική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Ο θεατής θα κάνει εύκολα τις αναγωγές του με το σήμερα. Είναι δυνατόν να μην αναλογιστεί το θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων και του ελληνικού χρέους; Να μην κάνει τους συσχετισμούς με τους σημερινούς μαυραγορίτες που είναι τα ενεχυροδανειστήρια; Δεν ωθούμαστε σήμερα σε μια κοινωνία καταδοτών; Δεν βιώνουμε εθνικές προδοσίες;».
Ο Κ. Καζάκος θεωρεί ότι «η ταινία έκανε ό,τι δεν έκανε όλος ο μεταπολεμικός κινηματογράφος. Ηταν μια άλλη οπτική τη στιγμή που οι παραγωγοί της εποχής αντιμετώπιζαν το κοινό με συνταγές λησμονιάς. Λογικό είναι οι αριστεροί να ένιωσαν δικαιωμένοι. Πάντως το ΚΚΕ ούτε που ανακατεύτηκε. Απλώς ο Κύρου είχε τις καταβολές του. Θα λέγαμε ποτέ πως ο "Θίασος" ήταν προπαγανδιστική ταινία;».
Οχι. Το «Μπλόκο» δεν μπορεί να συγκριθεί με τον «Θίασο». Η ταινία και αφέλειες έχει και σεναριακές αστοχίες και κάποια στερεότυπα αναπαράγει. Ομως τόλμησε να μιλήσει εμμέσως πλην σαφώς για την οργανωμένη αντίσταση του ΕΑΜ, σε μια εποχή που η ελληνική εθνική αντίσταση αποτελούσε ταμπού για τους έλληνες κινηματογραφιστές, η λέξη ΕΑΜ δεν εμφανιζόταν πουθενά, ο ρόλος της αριστεράς στην αντίσταση κατά της γερμανικής κατοχής αποσιωπούνταν και μόνοι ήρωες ήταν οι ξένοι και οι Ελληνες από τη Μέση Ανατολή... 7
enet.gr ΤΗΣ ΕΥΑΝΝΑΣ ΒΕΝΑΡΔΟΥ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου